|
Preng Gjikola
|
 |
« : Tetor 10, 2009, 06:28:04 PD » |
|
Nga Preng S. GJIKOLAJ
PROFILI I KOMUNËS SELITË
KOMUNA SELITË KA PROFIL TURISTIK,
TURIZËM MALORË, KURATIV E FAMILIARË
PËRSHKRIMI GJEOGRAFIK I KOMUNËS SELITË
Komuna Selite (Bajraku i Selites) ben pjese ne dymbedhjete bajraqet që përbejne Mirditen etnike. Selita është banuar që në kohën e paleolitit të vonshëm, kjo e vërtetuar nga zbulimet arkeologjike që jan bërë në shpellën e Mërkurthi. Në muret e kësaj shpelle jan zbuluar vizatime të ndryshme, vegla pune prej guri të latuar. Selita është njësi administrative e qarkut Lezhë, shtrihet në skajin jug-lindorë të trevave të Mirditës, nga ku kufizohet: në lindje me trevat e Dibërs, në jug-lindje me trevat e Matit, kurse pjesa tjetër kufizohet me njësitë administrative të Mirditës, konkretisht: Me bashkinë Rrëshen në veri-perendim, komunën Orosh në veri dhe komunën Kthellë në perendim dhe jug-perendim. Selita etnike shtrihet në një siprëfaqe mbi 100 km2, por nga ndarja administrative e teritorit, Selita ka mbetur e ndarë në dy qarqe, një pjesë i është bashkangjitur qarkut të Dibërs, kurse pjesa zyrtare e Selitës bën pjesë në qarkun e Lezhës. Komuna Selitë shtrihet në një sipërfaqe prej 63 km2 dhe në një lartësi mbi nivelin e detit që varion nga 500-2020m. Në përbërje ka nëntë njësi administrative, nga këto, qyteti Kurbnesh dhe tetë fshatra.
Komuna Selite perbehet nga keto njesi administrative:
1 . Qyteti Kurbnesh.
2 . Fshati Kurbnesh.
3 . “ Zajs.
4 . “ Mërkurth.
5 . “ Kumbull.
6 . “ Kthellë-Epër.
7 . “ Lekundë.
8 . “ Bardhaj.
9 . “ Lufaj.
Komuna Selitë përshkohet nga 23 km rrugë auto kombëtare që lidhin Tiranën me Qendrën e Selitës qytetin Kurbnesh dhe Lurën dhe vazhdon në drejtim të rrugës Kukës – Peshkopi dhe lidhen me këtë të fundit. Teritori i komunës Selitë përshkohet edhe nga 39 km. rrugë auto rurale dhe komunale nga ku lidhen fshatrat me qendrën e komunës (me qytetin Kurbnesh). Teritorin e komunës Selitë e përshkon lumi Urakë qe buron në Grykën e Selitës dhe pasi pershkon 37 km e gjatësisë së tij derdhet në liqenin e Ulzës , ky lum ka ujë te ftohtë dhe të kthjellët, ku rrit peshkun, Trofta e egër me pika të kuqe, që është një specie mjaft e famëshme, mjaft e kërkuar dhe e preferuar dhe që ndeshet rrallë në vendet e tjera. Perveç ketij lumi, teritori i Selitës përshkohet edhe nga një sërë përrenjesh të medhenj dhe të vegjël, si dhe nga shum burime me ujë të ftohtë dhe të pastër si loti, ku e bëjnë këtë teritor një vend mjaft të pasur me rezerva hidrike për tu përdorur në dobi të popullsisë vendase. Por përveç këtyre të fundit më i përmenduri është burimi i Krojt të Bardhë që buron në shpatet perendimore të malit të Kunorës në lartesinë mbi 1300 m mbi nivelin e detit dhe që ka vlera të pa arritëshme kuruese. Teritorin e zonës ku buron Kroi i Bardhë e përshkon rruga auto rurale Qaf-Mërkurth – Kroi i Bardhë –Kunorë- Valmorë. Zonën e burimeve të Kroit të Bardhë e vizitojnë gjatë muajve të nxehtë të verës mjaft pushues vendas dhe të huj, për të provuar shien e këti uji me vlera të pazëvëndësueshme kurative për shum sëmundje, kjo e vertetuar edhe nga analizat laboratorike të bëra si brenda ashtu dhe jasht vendit. Teritori i Selitës ka një reliev kodrinorë-malorë, ku spikasin madhështorë tre malet, Valmori, Didhja dhe Mulli, këto male kan pothuajëse të njëjtën lartësi, mesatarisht 1200m mbi nivelin e detit që e rrethojnë qytezën e Kurbneshit si një kurorë miss bukurie, (medalje që e meriton Selita). Këto male jan të tipit rrafshnalta me bazë shkëmbinj gëlqerorë magmatik ku në gjirin e tyre mbajn mjaft shpella, guva e puse mjaft të thellë natyrorë. Malin e Didhes dhe të Mullit e ndan Gryka e Selitës, që është një grykë e ngushtë dhe e thellë, që është një çarje tektonike, nga ku përshkohet nga lugina e lumit Urakë. Gryka e Selitës është rreth 7km e gjatë, kjo lidh Kurbneshin me Mërkurthin dhe më pas hapet në drejtim të Lurës dhe Kumbullës së Selitës. Malin e Didhes nga mali i Valmorit e ndan lugina e përroit të Sheut, kjo është një luginë në forme kanioni mjaft të thellë mbi 300 m që është formuar nga gërryerjet tektonike të përshkuara nga prroi i Sheut, ky përrua është relativisht i shkurtër rreth 2.5 km, që ushqehet nga burimet e Kroit të Bardhë dhe nga bora e malit të Kunorës, të Didhes e Valmorit dhe derdhet në Lumin Uakë pranë fshatit Kurbnesh. Në lidje të Selitës shtrihet madhështorë mali i Kunorës me një lartësi 2020m mbi nivelin e detit, ky mal ndan Selitën me Lurën. Në shpatet perendimore të Kunorës buron uji kurativ i kroit të Bardhë, kurse në anën lindore të tij shtrihen madhështorë liqenet e Lurës, dihet për kapacitetet e tyre turistike. Mali i Kunorës ka bazë me shkëmbinj bazik magmatik me prejardhëje vullkanike. Kunora lidhet me me Didhen nga një qafë që quhet Laku i Thirëze, aty kalon dhe rruga auto që lidh Kroin e Bardhë me rrafshnaltën e Didhes. Mali i Kunorës në bazën e e tij mbart mrekullinë e Selitës, njëkohësisht edhe strehën e parë të shoqërisë njerëzore në teritorin e Selitës, Shpellën e Mërkurthit. Teritori i Selitës është mjaft i pasur me minerale metalorë dhe jometalorë, nga metalorët, më të përhapurit jan, bakri që në përbërje të tij ka një përqindje të konsiderueshme floriri, si dhe kromi, edhe ky mjaft i pasur. Nga jometalorët jan: Shtresat e rrasave dekorative shumëngjyrëshe, gurët e shtufit poroz, gurët gëlqerorë mjaft cilësorë, zhavoret e argjilet e ndryshme etj. Selita popullohet nga një masiv mjaft i pasur dhe heterogjen pyjorë, që fillon nga shkurret mesdhetare, shqopa e mareja, shkurret e zakonëshme, lajthitë, thanat, shkozat, manaferrat, mjetrat e deri tek pyet e larta të dushkut, pishës së zezë, ahut, arnenit të bardhë e të zi, bredhit, blinit, frashërit të bardhë dhe të zakonshëm, mulleza, palnja, shkoza e bardhë, krekëza, si dhe nga një shmëllojshmëri bimësh eterovajore, mjeksore etj. Teritori i Selitës është një strehë ideale nga ku strehon e mbarshto shum lloje kafshësh dhe shpendësh të egër, ku më të përmendurat jan: Dhia e egër, kaprolli, derri i egër, ariu i murrem, ujku, dhelpra, lepuri, shqarthi, iriqi, ketri i murrëm, macja e egër, nusmira, etj. Nga shpendët e egër me te përmendurit jan: Thëllënxa, pëllumbi, gjeli i egër, shqiponja, skifteri, grifsha, mëllenjat e zeza dhe të bardha, kukuvajka, qyqja etj, nga zogjt më të përhapurit jan:Bilbili, kanarina, gardalina, gushëkuqi, trishtili, zogu i peshkut etj.
H I S T O R I A
Trevat e Mirditës që në mesjetë janë vetëorganizuar në bashkesi lokale të quajtura Bajraqe (ky emër ka ardhur si rezultat: Se ç’do Bashkësi lokale (Bajrak) ka patur Flamurin (Bajrakun) e vet. Bajraqet kan qenë një bashkësi fshatrash (katunesh) të grupuara nën një flamurembajtës (bajraktarë). Këto njësi administrative kanë qenë udhehequr nga Bajraktari (Flamurmbajtësi) dhe në luftë kundr pushtuesëve të huaj ky i fundit ka qenë komandant. Dymbëdhjetë bajrakët kanë qenë udhëhequr nga princi i Mirdites “Dera e Gjomarkajve” dhe si ligjë themelorë i principatës ka qenë “Kanuni i Lek Dukagjinit”. Selita është pjesë përbërëse e unionit të dymbëdhjetë bajrakëve të Mirditës dhe bën pjesë në tre bajrakët e Ohrit sëbashku me Kthellën (Thkellën) dhe Rrazën. Këta tre bajrakë jan pagëzuar me emërin „Bajrakët e Ohrit“, sepse deri në gjysmën e parë të shekullit të XIX-të bënin pjesë administrativisht në Sanxhakun e Ohrit, por dialektin e gjuhës së folur, veshjet si të burrave ashtu dhe të grave, etno-folkun, mikpritja dhe më kryesorja besimin fetarë e kishin si mirditasit e tjerë, por ju bashkangjitën unionit të fundit.
Teritori i Selitës është banuar të paktën që në kohën e paleolitit të vonshëm, kjo e vërtetuar shkencërisht nga zbulimet arkeologjike që jan bërë në shpellën e Mërkurthit. Në këtë shpellë mjaft gjigande jan zbuluar, vizatime të ndryshme në muret e saj, si dhe mjaft vegla pune prej gurit të latuar, si: Sopata, thika etj. Selita si e gjith Mirdita shtrihet në teritorin e fisit të lashtë Ilir të Pirustëve, ku këta të fundit ishin mjeshtër të përpunimit të bakrit. Mbetjet e përpunimit të bakrit i kan gjurmët kudo në Selitë edhe sot e kësaj dite, atje ku gjendet minerali i bakrit.
Emeri Selite gjendet gjërësisht në dokumentat e mesjetës, fjala Selitë rrjedh nga fjala “ Ndertesat publike “ (selitë), ky toponim është një dëshmi e gjallë, që Selita ka qenë qeverisur zyrtarisht të paktën që në mesjetë. Në një dokument të vitit 1641, kronikani Mark Skura shkruan:
“Selita e Madhe është një vendbanim mjaft i gjërë. Në qendër të saj (Selitës), në vendin e quajtur Qafë-Kishë ndodhet kisha e e Selitës e pagëzuar me emrin kisha e Shën Aleksandrit (Shën Lleshit), ku përveç shërbesave fetare shërben edhe si vend tubimi për kuvendet e krahinës”. Selitasit kan marr pjesë në të gjitha lëvizjet me karakter mbarëkombëtarë për ruajtjen e identitetit kombëtarë e fetarë. Selita si vendi që kufizohet nga dy treva, Dibër dhe Mat, që jan të besimit islamik, ka hyrë në histori për hapjen me forcë të kishës së Selitës në Qaf-Kishë, në gjysmën e parë të shekullit tëXIX-të. Sundimtari i Matit Pashë Sakati i Zogollit me seli në fshatin Urakë, fshat matjanë, por që ndodhet në kufi të Selitës, Kthellës dhe Rrazës, kishte urdhëruar që të mbyllej kisha e Selitës, sepse nuk mund ta duronte tingëllimën e kumonës së kishës. Selitasit pasi u tubuan në një kuvend, zgjodhën dy përfaqësues nga më të zgjuarit dhe trima, për ti kërkuar sundimtarit të Mates, që ti lejonte që për ceremonitë mortore e fetare ti binin kumonës. Dy nga shpiat më të mira të Selitës i kishin pranuar ofiqet e turqisë dhe ishin konvertuar në myslimanë dhe i shërbenin me devotshmëri sundimtarit. Përfaqësuesit e Selitës pasi nuk morën lejen zyrtare për hapjen legale të kishës, Pashë Sakatit i than këto fjalë: “ Naltmadhni! A munesh me na zhbiru ni vaki si na ka ba ne n’Selitë? – Urdhnoni e flisni. –Kemi ni tufë dhi shum t’bukura dhe dy qen që nuk gjinen kërkun, por sa herë që bje uku nër dhi, qent në ven që ti turren ukut, kthehen e hanë dhitë e veta”. [Dhitë ishin populli i Selitës, ujku ishte vetë Pashë Sakati (qeveria e Turqisë), kurse qent ishin dy familjet, që ishin shpia të para në Selitë, por që e kishin pranuar sundimin e turqisë dhe sa herë që sundimtarët përfaqësues të Turqisë ndërmerrnin reforma kundër Selitës, këto dy shpia i përkrahnin me forcë]. Sundimtari nuk pranoj, por kumona e kishës së Selitës tingëlloi krenare edhe pa lejen e sundimtarit të turqisë, deri në ditët tona. Eveniment tjetër që nuk mund ta lëmë pa përmend në këtë historik të shkurtër është edhe data historike e 31 korrikut të vitit 1943, ku forcat nacionaliste të tubuar me inisiativë të drejtëpërsëdrejtë të selitasëve dhe të komanduar mjeshtërisht nga përfaqësuesi i Selitës, bënë të mundur që me 31 korrik të vitit 1943 të çlironin qytetin e Burrelit nga forcat ushtarake italiane.
Në të gjitha ato vende ku kan migruar selitasit dhe jan ngulur kolegtivisht, këto vende i kan pagëzuar me emrin e origjinës, po citojmë: Selta e Kurbinit, Selita e Tiranës etj.
P O P U L L S I A
Popullsia, grupmoshat, peberja etnike, ndryshimet dhe tendencat.
Teritori i komunës Selitë popullohet nga popullësi heterogjene. Gjysma (Selita e Vjetër) përbëhet nga popullësi autoktone, pjesa tjetër nga popullësi migratore e ardhur aty diku rreth shekullit të XVI-të nga Dukagjini i Shkodrës. Kjo popullësi e ardhur, nga vendi i origjinës ka ruajtur kremtimin e festave fetare që kan pas lut që në vendin e origjinës. Kjo popullësi sot shtrihet në katër fshatra, konkretisht: Kurbnesh, Lëkundë, Mërkurth dhe Kumbull. Po jap disa shifra të popullësisë së Selitës të regjistruar nga konsullata Austro-Hungareze me seli në Shkodër që në vitin 1880-të. Popullësia totale 1800 banorë, nga këta, 1500 katolikë dhe 300 myslimanë, regjistruar me 25 maj 1880.
( Shkresa nr. St. A.P.A. XVII/38 faqe nr. 55-58. A.Q.SH.Tiranë). Popullësia e Selitës është kryesisht popullsi e besimit kristian katolik, por në përbërje të sajë ka edhe një pakicë të vogel të besimit islamik, gjë që e kan diktuar kushtet historike dhe të pozitës gjeografike të kësaj treve, që në pjesën më të madhe kufizohet nga treva të besimit islamik. Selita përbëhet kryesisht nga popullsi fshatare e ndarë në tet fshatra dhe një pjesë e vogël popullsie qytetare që jeton ne qytetin Kurbnesh. Sot Selita zyrtarisht numron rreth 2000 banorë.
Po japim disa të dhë mbi popullësinë e Selitës në maj të vitit 1943.
(Fondi N/Prefektura Mirditë, dosja nr. 19. A.Q. SH. Tiranë)
Nr. Përbërja etnike Meshkuj Femra Gjithësej Të tjera
1 Të krishterë Katolik 1078 955 2033
2 M y s l i m a n ë 515 436 951
3 Të huaj ---------- ------- ------------
4 Shuma totale 1593 1391 2984
5
Tendencat e popullsise pas viteve 90-ta janë si poshtë vijon:
TABELA E LËVIZJES SË POPULLSISË NDËR VITE
Nr. Viti Nen mosh pune Ne mosh pune Mbi mosh pune S h um a Totali Te tjera
M F M F M F M F
1 1993 975 959 1530 1350 262 265 2767 2574 5341
2 1994 978 947 1538 1342 255 260 2650 2670 5320
3 1995 801 858 1640 1485 212 225 2653 2568 5221
4 1996 823 762 1685 1490 212 218 2720 2470 5190
5 1997 776 762 1688 1475 214 215 2678 2452 5130
6 1998 417 518 1478 1362 212 210 2107 2090 4197
7 1999 353 372 1450 1310 210 207 2013 1889 3902
8 2000 257 250 1415 1295 203 200 1875 1745 3620
9 2001 209 230 1308 1287 200 197 1717 1714 3431
10 2002 188 203 1292 1285 198 195 1678 1683 3361
11 2003 152 169 1188 1172 196 192 1536 1533 3069
12 2004 149 163 1145 1146 192 188 1486 1497 2983
13 2005 144 157 1040 1065 174 175 1358 1397 2755
14 2009 ------- ------ ------- -------- -------- ------- -------- ------- 2000
KARAKTERISTIKAT KRYESORE SOCIAL EKONOMIKE
INDUSTRIA
Industria në komunën Selitë ka pushuar së ekzistuari që në vitin 1994 nga falimentimi total I sajë , për shkak të shfrytezimit pa kriter të mineraleve dhe nga teknologjia e prapambetur, ndonse në minierën e bakrit Kurbnesh për më shum se 30 vjet është nxjërrë dhe pasuruar minerali I bakrit që në përbërje te tij ka patur edhe flori. Nëntoka e Selitës eshtë mjaft e pasur me minerale të dobishme dhe që nuk e ndotin ambientin, si shtresa rrasash dekorative, gurin e shtufit poroz me ngjyrë të verdhë, që përpunohet me lehtësi (gdhendet edhe me sopatë e sqeparë), gurin gëlqerorë mjaft cilësorë, (të gjitha kullat në Selitë jan të bardha, si rrjedhojë e cilësisë shum të lartë të gurit me bazë kalciumi, Ca), si dhe shum zhavore dhe argjile të ndryshme që shërbejn në ndërtim.
BUJQËSIA DHE AGROPËRPUNIMI
B U JQ Ë S I A
Bujqësia në komunën e Selitës është mjaft e kufizuar, për vetë faktin se teritori i komunës Selitë është një teritor kodrinor-malorë, fondi I tokës se kultivueshme është mjaft i pakët rreth 320 ha tokë nën kulturë dhe kultivohen kryesisht bimë foragjere që sherbejn si bazë ushqimore për blegtorinë, por këtu kultivohet edhe misri, patatja, fasulja, pak perimet me cikël të shkurtër vegjetativ, por që jan të një cilësie dhe kualiteti shum të lartë. Këtu kultivohen edhe pemët frutore por në sasi të vogla si: Kumbulla e Stamollit dhe e vendit, qershia, arra, dardha vjeshtore etj. Në pjesën perendimore ( Bardhaj, Kthellë-Epër, Lëkund dhe Lufaj, kultivohen edhe fiku, hurma, pjeshka etj, kultivohet edhe hardhia por kemi siperfaqe mjaft të vogla me vreshta, por të një cilësie dhe kualiteti shum të lartë. Toka bujqësore në Selitë kryesisht shërben për kultivimin e bimëve foragjere që shërbejn për mbarshtimin e blegtorisë, kryesisht jonxha, lakra foragjere dhe tërfili.
Sistemi I vaditjes është mjaft i amortizuar, kemi vetëm disa vija vaditëse që I kemi trasheguar nga të parët, por edhe keto jan të pa përshtatëshme për kapacitetin që kan sepse janë të pa shtruara me pllaka betoni dhe për rrjedhojë uji humbet gjatë rrugës për në arë.
Në fshatrat e komunës Selitë ndodhen disa vija vaditëse si poshte vijon:
1 . Në fshatin Kthellë-Epër jan 2 vija vaditëse kryesore.
a . Vija e Dirrës 780 m e gjatë.
b . Vija e Rrasës ( Lugjaj ) 2000 m. e gjatë
2 . Në Fshatin Kurbnesh jan 2 vija vaditëse.
a . Vija e Kurbneshit 1500 m. e gjatë.
b . Vija e Mëlsishtit 1100 m. e gjatë.
3 . Në fshatin Zajs jan 4 vija vaditëse.
a . Vija e katundit te epër.1300 m e gjatë.
b . Vija e Madhe. 1200 m e gjatë.
c . Vija e mullirit të Becit. 800 m e gjatë.
d . Vija e Zallit të Hotajve. 900 m e gjatë.
BLEGTORIA
Në teritorin e komunës Selit ka kushte ideale ku rritet blegtoria e imet, delet, dhitë dhe gjedhi i vendit. Pllajat e bjeshkëve të Selitës jan mjaft të pasura me kullota alpine, me një shumllojshmëri bimësh barishtore, nga ku bari i i freskë dhe lulet shumëngjyrëshe të spërkatura me vesë jan të pranishme që nga muaj maj e deri në fund të tetorit, kjo bën të mundur që nënproduktet blegtorale të jenë të një cilësie dhe kualiteti mjaft të lartë, % bio dhe mjaft të kërkuara në treg. Përveç blegtorisë Selita ka kushte mjaft të favorrshme për rritjen dhe kultivimin e bletës, nga ku prodhohet mjaltë me një cilësi të lartë kurative, për vetë faktin se bletët ushqehen nga flora mjaft e pasur dhe e shmëllojshme që popullon teritorin e Selitës. Teritori i Selitës ka klimë, që varion nga klimë mesdhetare, në pjesën perendimore e deri klimë kontinentale alpine, gjë që bën të mundur çeljen e luleve që nga muaj mars e deri në fund të shtatorit, lulet jan baza kullosore e bletës.
AGROPËRPUNIMI
Agroperpunimi në Selitë ka tradita të mira, si në përpunimin e nënprodukteve blegtorale ashtu edhe të fruta-perimeve dhe të rrushit. Rakia dhe vera që prodhohen në Selitë, sidomos në pjesën perendimore të sajë, (Bardhaj, Kthellë-Epër, Lëkundë dhe Lufaj) është e një cilësie dhe kualiteti shum të lartë, dhe pse në sasi të vogla, por cilësia e bën mjaft të kërkuar në treg. Por me mundësimin e investimeve edhe në këtë zonë agroperpunimi mund të zërë një vend të konsiderueshëm sidomos në fushën e perpunimit te nenprodukteve blegtorele, por edhe te disa prodhimeve bujqesore dhe të mjaltit.
PSE DUHE T A VIZITOSH SELITËN?
Kur nisesh nga Rrësheni për të marrë rrugën për në Selitë, sapo të mbërrish në vendin e quajtur Laku I Krysë , përballesh me një tabelë që është e shkruar në dy gjuhë shqip-anglisht, ku pasi të uron mirëseardhjen në Selitë, të fton që të shiosh vlerat kurative të Kroit të Bardhë dhe pamjet mahnitëse që zoti I ka fal kësaj zone. Zona e Selitës është një zone mjaf e favorshme per turizëm, kapacitetet turistike jan nga më të larmishëmet, duke filluar, që nga uji kurativ i Kroit të Bardhë, që të fton bujarisht të kujdesesh për shëndetin tënd e njëkohësisht të argëtohesh sipas dëshirës tënde. Kullat karakteristike, të bardha me gurë të gdhendur mjeshtërisht, që të dhurojnë mikpritje dhe bujari trdicionale të ndërthurura me mjeshtëri me elementët modern të cilësisë së jetesës e deri tek malet që në prehrin e tyre mbajnë dhe ushqejnë mjaft burime me ujë të ftohtë dhe të pastër si kristali. Kush viziton Selitën përshtypja e parë që I mbetet në kujtesë është mikpritja e përzemërt dhe gadishmëria për ta ndihmuar dhe informuar grdis vizitorin, Kafeja, që ka hyrë në histori, “Dëshiroj një kafe Selite”. Cilësia e ushqimit që është % bio dhe gatimi I tij në mënyrë tradicionale si: Mish I kecit apo I qengjit I pjekur në hellë, ose i zier vetëm në lëngun e ti, petullat me mjaltë dhe gjalp (tëlyn) të freskët, kosi, djathi i dhisë i një cilësie shum të lartë, peshk trofte të egër me pika të kuqe të pjekur në zgarë ose tradicionalisht, në tjegull, të gjitha këto të shoqëruara me verë, raki rrushi ose thane nga më cilësoret. Shpella të qëndisura me mjeshtëri nga stalatnidet e stalaktidet, puse të thellë natyrorë, që jan të mbushur me akull dhe borë gjatë gjith vitit dhe me lumej nëntokësorë, guva e mjaft monumente të natyrës të gdhendur me mjeshtëri nga dora e sajë. Kanione të thellë dhe mahnitës, (kanioni I Zallit të Sheut 300m I thellë). Bjeshkët e Selitës të veshura me petkun pyjorë të harlisur dhe nga më të pasurit, me një shumllojshmëri drurësh dhe shkurresh, që nga shkurret mesdhetare me gjelbrim të përhershëm e deri tek kullotat alpine të qëndisura nga lulet shum ngjyrëshe dhe me aromë të pa imagjinueshme. Këto male e lugina me bukuritë e rralla, me livadhe e lëndina të qëndisura nga qindra lloje lulesh të spërkatura me vesë, kurorën e mbretëreshës së luleve e mban Lulebora (Lulezoja), siç thrritet ndryshe nga vendasit, nga ku lodrojnë një shumëllojshmëri e pa fund fluturash nga më mahnitëset. Pllajat dhe lëndinat e bjeshkëve të Selitës jan të zbukuruara nga dhjetra gropa me prejardhëje akullnajore me sipërfaqe relativisht të mëdha të mbuluara nga qilimi I blertë i barit dhe qëndisur nga lulet shumngjyrëshe, këto nga vendasit quhen hurdha. Bimësia pyjore e harlisur, që edhe në vapën më përvëluese të dhuron freski, fëshfëritja e erës, gurgullima e gurrave që ushqejnë Urakën dhe e krojeve që frskojn dhe kurojn njerëzit, rrjedha e valëzuar e lumit Urakë dhe vallëzimi I zhdërvjellët I troftës së egër me pika të kuqe nëpër valët lozonjare të Urakës, kënga e zogjëve, të gjitha këto të orkestruara me mjeshtëri nga natyra dhe që bien në sintoni të asimilueshme kënaqësisht nga njeriu. Pra, bjeshkët e Selitës të ofrojnë një teren të mrekullueshëm, që përveç bukurive mahnitëse vizive, ujit kurativ, favorizon edhe turizmin sportiv, që nga alpinizmi, skitë në bore, skitë verore në barë, futboll, volejboll, hipizëm, golf e shum sporte të tjera alpine. Për të apasionuarit pas aventurës me makina alpine ka një rrjet të tërë me rrugë malore që lidhin të gjitha bjeshkët e Selitës. Ëmbëlsira për në fund. Selita të ofron një mikpritje tradicionale, thënë ndryshe, siguri maksimale fizike.
TURIZMI
Kroi I Bardhë
Shpatet perendimore të malit të Kunorës jan vendburimi I uit të famshëm kurativ të Kroit të Bardhë. Ky burim rrjedh buzë rruges auto rurale që lidh rrugën auto kombetare Tiranë – Lurë, që nga Qaf-Mërkurthi e deri ne Kunorë-Valmorë, e gjatë gjithsej 12 km. Kroi I Bardhë shquhet për vlerat e tij kurative. Jan të rrallë ata njerëz që nuk e kan shiuar, apo dëgjuar për vlerat kurative dhe vendndodhjen mjaft piktoreske të Kroit të Bardhë. Kroi i bardhë buron në një lartësi rreth 1300 m mbi nivelin e detit, nga ku ka një klimë tepër të favorrëshme për pushimet verore, nga ku natyra me mjeshtërinë e sajë ka gdhendur një bukuri që do ta kishin zili edhe alpet Europiane. Uji magjik i Kroit të Bardhë shëron shum sëmundje, si : Gurët në veshka, sëmundjet e mëlçisë, të aparatit tretës, si, ezofagut, stomakut dhe zorrëve, si dhe shum sëmundje të tjera kronike dhe infektive, kjo e vërtetuar nga analizat fiziko-kimike te bera në shum laboratore të njohura si brenda vendit ashtu dhe në shtetet Europiane. Për herë të parë vlerat kurative të ujit të Kroit të Bardhë jan zbuluar nga Austriakët gjatë luftës së I-rë botërore.
Për të shijuar ujin kurativ të Kroit të Bardhë dhe pamjet piktoreske të natyrës gjatë muajve të nxehtë të verës vijne dhe e vizitojnë me qindra familje nga e gjith Shqipëria, por nuk mungojnë edhe vizitorë Europian dhe ndoshta më gjërë. Këta vizitorë i ngrenë kampingjet e tyre në lëndinat me barë e lule të freskëta të spërkatura me vesë dhe që nuk vyshken deri në fund të shtatorit.
Shpellat, puset natyrore dhe guvat
Në brezin malorë të Selitës ndodhen shum shpella, guva dhe puse natyrorë të cilat përveç vlerave të tyre turistike kanë edhe vlera kurative, më të përmendurat jan:
1 . Shpella e Shutrejës. Kjo shpelle ndodhet në Gryken e Selitës afër fshatit Mërkurth, buzë rrugës auto kombëtare Tiranë - Lurë, kjo shpellë shquhet për të veçantat e saja, është në formë pusi natyrorë dhe është e thellë mbi 70 m, fundi i sajë zgjerohet së tepërmi dhe e pershkon një lum I vogël nëntokësorë, muret e saja i zbukurojnë stalaktidet dhe stalatnidet me forma nga më mahnitëset.
2 . Shpella e Mërkurthit (Ndue Doçit) e cila ndodhet në fshatin Mërkurth buzë rrugës auto Qaf-Mërkurth–Kroi i Bardhë-Kunorë-Valmorë. Kjo shpellë është mjaft gjigante dhe perbehet nga shum kate dhe nënkate që e bejne mjaft interesante, por me interesante e bejne stalaktidet dhe stalatnidet e shume llojshme qe ndeshen ne ç’do cep te saj, nga kupat natyrore në formë tasash gjigand që mbledhin ujin e pastër që rrjedh nga tavanet e kësaj shpelle. Kjo shpellë ka qenë e banuar në kohët e lashta nga njeriu, kjo e vërtetuar shkencërisht nga zbulimet arkeologjike të kryera nga studiues shpellash (sperologë) dhe arkeologë të huaj dhe vendas, muret e saja jan të zbukuruara me vizatime të ndryshme si, kafshë, duar njeriu etj. Kjo është një ndër shpellat më interesante të Shqipërisë për vizitorët gjithashtu edhe për studiusit e shpellave.
Përveç këtyre shpellave që permendëm më lart ka edhe shum puse natyrorë me burime nëntokësore dhe pa burime, por se shumica e tyre është mjaft e pasura me akull dhe borë të përherëhme, po përmendim shpellën e borës në Didhe, që në gjirin e sajë ruan borën e pastër të dimrit edhe në muajt më të nxehtë të verës, shpella e Stërçokëve, po në Didhe, që është një pus natyrorë i thellë afro 400m, deri në nivelin e Urakës, është i pasur me akull shmëvjeçarë që ushqen burimet e Urakës. Të gjitha këto e bejnë këtë zonë mjaft interesante për tu vizituar nga vizitorë si nga brenda vendit ashtu edhe vizitore të huaj.
Malet
1 . Mali I Kunorës. Ky mal ndodhet në skajin më lindorë të Selitës është i lartë 2020 m. dhe ndan Selitën nga Lura. Në shpatet perendimore të këti mali buron uji I magjik kurativ i Kroit te Bardhe I cili shtrihet në teritorin e komunës Selitë, ndërsa në anën lindore të tij shtrihen madheshtorë liqenet e Lurës që I perkasin komunës Lurë, tashmë dihet për kapacitetet e tyre turistike. Shpatet e këti mali jan mbuluar me pyje të harlisura të ahut, të pishës së zezë e të bardhë, te arnenit tëbardhë e të zi, të bredhit etj, ndërsa maja e këti mali që i kalon të 2000 metrat mbi nivelin e detit është i mbuluar nga kullota alpine.
2 . Mali I Didhes . Ndodhet në anën lindore të qytetit Kurbnesh dhe anën e majtë të rrjedhës së lumut Urakë, ka një lartësi mesatare prej 1200 m, ka majë të sheshtë të mbuluar me livadhe alpineme dhe pyje pishe, bredhi, arneni dhe ahu, por më interesant këtë mal e bëjn gropat me prejardhje akullnajore që vendasit i quajnë hurdha të cilat jan të shpërndara në të gjith sipërfaqen e tij, në livadhet e këtij mali interes të veçantë paraqesin bimet e lulebores qe vendasit i quajne Lule Zoje, si dhe çaj i malit që është mjaft aromatik dhe kurues për sëmundjet e rrugëve të frymëmarrjes. Didhja ka dhe dy puse të mrekullueshëm natyrorë, shpellën e borës, që ruan si një frigorifer gjigand borën e pastër edhe në muajt më të nxeht të verës, shpella e Stërçokëve, e thellë rreth 400m deri në nivelin e Urakës. Ky pus është i pasur me borë dhe akull të përhershëm, që ushqen pandërprerje burimet e e ftohta të lumit Urakë. Didhja është ballkoni nga ku pushuesit e e shumtë të kroit të Bardhë kalojnë pjesën më të madhe të kohës së lirë. Ky mal ka kushte ideale per sporte dimërore si sporti i skive ne bore por edhe në verë ka kushte mjaft të përshtatëshme për sportin e skive në barë, si dhe të shum sporeve të tjera perfshi sportin e hipizmit, të golfit dhe të alpinizmit.
3 . Mali I Valmorit . Ndodet në lindje të qytetit Kurbnesh dhe në krahun e majtë të rrjedhës së lumit Urakë edhe ky mal eshte i larte 1200 m mbi nivelin e detit. Në fund të shpateve të këtij mali, në bregun e majtë te lumit është ndërtuar qyteti i Kurbneshit. Edhe ky mal po si mali I Didhes një pjesë të siperfaqes e ka të mbuluar me livadhe dhe gropa me prejardhje akullnajore, edhe këto livadhe i rrisin Lulet e Zojës (luleborat), të cilat jan të rralla në florën shqiptare, por pjesën më të madhe e ka të mbuluar me pyje te dendura te ahut, pishës së zezë dhe të bardhe, arnenit të bardhë dhe të zi si dhe të bredhit. Në lëndinat e Valmorit ndodhet edhe Shpella e Fatmirave, një guvë relativisht e thellë dhe mjaft interesante. Por me interesant kete mal e ben shkembi I bardhe dhe me majë të rrumbullakët që bie thikë poshtë në anën veri- perendimore të tij, ky shkemb quhet “Guri i Gjonit”, një monument natyrorë që të kujton Sfinksin egjiptian, që i rri rojë e përjetëshme Kurbneshit.
4 . Mali I Mullit. Ndodhet në anën veriore të qytetit Kurbnesh dhe në krahun e djathtë të rrjedhës së Urakës, edhe ky mal është i lartë 1200 m mbi nivelin e detit, një pjesë të siperfaqes e ka të mbuluar nga livadhet ndërsa pjesën më të madhe e ka të mbuluar nga pyje. Mali i Mullit të Selitës ka një shtrirje shum të gjërë, që nga mali i Shejtë i Oroshit, fush-Lugjet, Lajthiza e Oroshit e deri në Zepën e Arnit të Kukësit. E gjith kjo sipërfaqe masive është e mbuluar me pye të ahut, bredhit, arnenit etj. Gjith ky maiv pyorë rrit kafshë si: Derrin e egër, kaprollin, dhinë e egër etj. Edhe ky mal ka kushte të përshtatëshme për shum lloje sportesh si malet e tjera të Selitës.
Të tre këto male e harkojnë qytetin Kurbnesh në formë kurore dhe pershkohen mes për mes nga lumi me ujë të kulluar i Urakes ku i japin Kurbneshit një pamje mjaft piktoreske. Lartësia e maleve të Selitës ka një karakteristikë të veçantë nga pjesa tjetër malore, sepse përveç se kan të njëjtën lartësi, por edhe shkallëzimi i lartësive është pothuajëse simetrik (i barabartë). Shtrati i lumit Urakë në Kurbnesh është rreth 600m mbi nivelin e detit, nga shtrati i lumit Urakë ngrihen menjëherë vertikalisht të tre malet në një lartësi po rreth 600m, lartësia e tyre mesatare është 1200m, ndërsa 800m e tjerë të lartësisë ja kan rezervuar malit të Kunorës, Kunora është e lartë 2020m.
KLIMA
Selita ka klimë që varion, që nga klimë mesdhetare të butë në pjesën perendimore të sajë e deri në klimë të ashpër kontinëntale alpine, pjesa lindore e Selitës. Sasia vjetore e reshjëve në formë shiu e bore varion nga 1500-1700mm shi, temperatura mesatare vjetore është rreth 12.5oc. Ekstremet e temperaturave variojn, që nga -30oc-+35oc. Trashësia e borës varion nga 30cm në pjesën perendimore e deri në 5m trashësi në bjeshkët e Selitës. Ditët me diell i kalojn të 200-tat, ditët me ngricë, duke marrë mesataren e gjith teritorit jan rreth 90 dit. Maja e malit të Kunorës qëndron e mbuluar me borë deri në nëntë muaj rrjesht.
HIDROGRAFIA
Në teritorin e Selitës ndodhen shum përrej e lumej të vegjël, këta rrjedhin pothuajëse paralel, në drejtimin lindje-perendim. Selita përshkohet nga dy lugina mjaft të thella, që jan çarje tektonike të përshkuara nga Lumejt Urakë dhe Zalli i Gjoçajve që jan pothuajëse në të njëjtën kuotë dhe që i ndan mali i Valmorit. Lugina e Zallit të Gjoçajve është edhe kufiri natyrorë i Selitës me Matin, lugina e zallit të Gjoçajve është e mbuluar me masive shum të mëdha pyjore që shtrihen që nga Hurdha e Tolles në shpatet perendimore të Kunorës e deri në shpatet e Dejës së Macukullit. Kjo luginë është shpallur park kombëtarë me vendim qeverie në vitin 2007. Por më i permenduri është lumi Urakë i cili buron në Gryken e Selitës afër fshatit Mërkurth dhe pasi pershkon 37 km e gjatësisë së ti derdhet në liqenin e Ulzës. Ky lum ka ujë të ftohtë të kthjellët dhe të kulluar. Në gjirin e sajë Uraka mbarshton peshkun e famshëm trofta e egër me pika te kuqde i ujrave te ftohta. Ky lum ka kushte ideale për plazhe të vegjel malorë sepse rrjedha e këti lumi ka shume gropa të mëdha dhe të thella me ujë të qetë ku mund të ushtrohet lirshëm sporti i notit. Gjatë gjith rrjedhës së tij lumi Urakë është i mbuluar nga drurët e shelgjeve dhe të varenit nga ku ja shton edhe me tepër freskinë. Në bregun e majtë te rrjedhes së këti lumi është ndërtuar qyteti Kurbnesh. Përveç këtyre lumejve, teritorin e Selitës e përshkojnë mjaft përrej të mëdhej dhe të vegjël, nga më të përmendurit jan. Zalli i Kthellës së Epër me degët e ti, Prroi i Madh në Lëkundë, Prroi i Rrpeshkut në fshatin Kurbnesh, Zalli i Sheut po në Kurbnesh, si dhe shum gurra dhe kroje me ujë të kulluar dhe të ftohtë, të gjitha burimet e Selitës edhe në verë nuk e kalojnë temperaturën 2-3oc.
1. Artizanati
Selitasit shquhet për gdhendjen e gurit, ndrtimin e kullave në forme fortifikatash të cilat jan karakteristikë e veçantë e trevave Mirditore. Këtu behet edhe punimi artistik artizanal i drurit si: Voza dhe tinarë për përpunimin e rrushit për verë e raki, djepa për rritjen e fëmijëve, mobilieri artizanale, karrike, tavolina etj. Gratë selitase jan mjeshtre të përpunimit të leshit, mëndafshit dhe pëlhurës, nga ku prodhojnë veshje kombëtare tradicionale, si për burrat ashtu dhe për gratë.
HARTA E RRJETIT RRUGORË NË SLITË
Rrjeti rrugorë në komunën Selitë përbëhet nga 23 km rrugë auto kombëtare që lidhin Tiranën me Lurën, nga 39 km rrugë auto rurale që lidhin fshatrat e komunës me qendrën e sajë, me qytetin Kurbnesh. Segmendet rrugorë jan këto:
1 . Lak i Krysë – Lëkundë – Bardhaj – Lufaj 12.7 km.
2 . Kurbnesh -- Bardhaj 4.6 km.
3 . Qaf-Lak – Kthellë-Epër 3.3 km.
4 . Kurbnesh– Zajs 3.4 km.
5 . Qaf-Mërkurth – Kroi i Bardhë – Kunorë-Valmorë 12 km rruge rurale, si dhe 3 km rrugë auto brenda fshatrave.
Gjatësia e rrugës auto nga Kurbneshi për në qendrën e rrethit (Rreshen) eshte 38 km.
INVESTIMET Ë BËRA NË INFRASTRUKTURËN RRUGORE GJATË VITEVE
Nr Emertimi Viti I
imvestimit Volumi (gjatesia) Investitori Shuma e investuar
1 Rruga auto Lëkundë-Bardhaj 1993-1994 2 km. F . ZH . SH 26.320 $
2 Rruga auto Qaf-Lak – Kthëllë-Epër 1995-1996 3.1 km. “ 33.210 $
3 Rruga auto Bardhaj-Lufaj 1998-1999 2.3 km. “ 19.000.000 lek
4 Rruga auto Kurbnesh-Zajs 1998-1999 3 km. Buxheti I shtetit (pune publike) 3.040.000 lek
5 Rruga auto Kurbnesh-Bardhaj 2004 4.6 km. F . ZH . SH. 14.000.000 lek
ENERGJIA
Komuna Selitë furnizohet me energji elektrike nga hidrocentrali I Ulzës me linje direkte te tensionit të larte (110 KV), ka nje nënstacion elektrik afër qytetit Kurbnesh dhe mbulon me energji te gjitha fshatrat e Selitës dhe të komunës së Derjanit në rrethin e Matit dhe një pjesë të fshatrave të komunës Kthellë të Mirditës. Në Selitë ka burime dhe teren mjaft të favorshëm për hidrocentrale të vegjël, si në Kumbull dhe në rrjedhën e Urakës, në Kurbnesh dhe Zajs. Kurbneshi si vend që fryn erë, mund të shfrytëzohet për vendosjen e ventilatorëve për prodhimin e energjisë nga fuqia mekanike e erës, energji që ruan ambientin nga ndohtja.
UJËSJELLËSAT
Selita ka rezerva të bollëshme hidrike, kësisoj e bëjnë një teritor me ujësjellësa me kosto të ulët, në komunën Selitë ndodhen disa ujësjllësa por me i madhi eshte ujësjellësi i qytetit Kurbnesh ku furnizon dhe një pjese te fshatit Kurbnesh, por është shum i amortizuar dhe ka humbje të medha në rrjet. Për këtë ujësjellës eshte bërë edhe një projekt për rikonstruksionin e tij që kushton 11.100.000 lek të reja. Perveç ketij ujësjellësi është ujesjellesi I fshatit Mërkurth ku është bërë edhe për këtë një projekt rikonstruksioni të përgjithshëm që kushton 8.500.000 lek të reja. Në projekt janë edhe ujësjellësi i fshatit Kthellë-Epër rikonstruksion i plote i ati egzistues, si dhe ujësjellësi i lagjes Dirrë po në Fshatin Kthellë-Epër edhe fshati kumbull që është në afërsi të vendburimit të Kroit të Bardhë ka ujësjellësin e vet.
TELEKOMUNIKACIONI
Në teritorin e Selitës jan të instaluara dy antena të telefonisë mobile, perkatesisht, A M C, V O D A F O N E si dhe albtelekomi qe sherben nepermjet nje antene radio-R. L dhe EA G L E M O B IL E
A R S I M I
Në komunën Selitë arsimi shqip ka filluar zyrtarisht që në vitin 1923 dhe nga koha në kohë eshte zhvilluar për të ardhur deri në ditët e sotme. Në Selitë funksionojnë 4 shkolla nëntëvjeçare në fshatra dhe një shkollë në qytetin Kurbnesh. Në qytetin Kurbnesh ka funksionuar edhe shkolla e mesme e përgjithëshme.
Të dhëna nga historiku i arsimit në Selitë, viti 1940.
(Fondi. N/prefektura Mirditë, dos. Nr. 19. viti 1940. A.Q.SH. Tiranë.)
Nr. Njësia administrative Djem Vajza gjithësej Kapaciteti Të tjera
1 Kurbnesh 25 20 45 70
2 Bozhiq (Bardhaj) 20 15 35 90
3 Lufaj 30 20 50 60
4 Lëkundë 30 20 50 100
5 Zajs 30 20 50 120
6 Kthellë-Epër 80 50 130 250
7 Gjoçaj 70 30 100 200
8 Lami i Madh 25 15 40 100
S h u m a 310 190 500 990
Të dhënat mbi ecurinë e arsimit në komunën Selitë . SHEK XXI
Statistika të viteve të fundit
Nr Viti Numeri I nxenesve Shuma Numeri I mesueseve Shuma Te tjera
fillore nentëvjeçarë Te mesem Te larte
1 2000 198 194 392 12 17 29
2 2001 185 179 364 10 16 26
3 2002 179 166 345 10 14 24
4 2003 151 140 291 10 13 23
5 2004 121 125 246 9 11 20
6 2005 103 95 198 9 11 20
Gjendja ne sektorin e arsimit është relativisht e mirë, jan berë rikonstruksione të përgjithëshme në shumicën e shkollave, jan ngritur laboratore të informatikës dhe jan lidh me rrjetin e internetit, nga ku edhe nxënësit e Selitës komunikojnë online me bashkëmoshatarët e tyre nëpër qytete dhe kërkoin ç’të duan në motorin e kërkimit google.
Nr. E m e r t i m i Viti i investimit Volumi Shuma lek e investuar Investitori Te tjera
1 Shkolla Kthell-Epër 1998 Rikonstruksion I pergjithshem 8.397.436 F . Zh . Sh.
2 Shkolla Kurbnesh 1999 “ 6.489.751 “
3 Shkolla Bardhaj 1999 “ 19.500.000 Karitasi Austriak
4 Shkolla Lufaj 2000 “ 3.670.500 M.A.SH
SHËNDETËSIA
Shërbimi shëndetësorë është i shtrirë në të gjitha fshatrat e Selitës, jan ndërtuar disa qendra të reja shëndetësore si: Qendra Shendetësore e fshatit Lëkundë, e fshatit Bardhaj e fshatit Mërkurth etj. Në qendër të Selitës, në Kurbnesh është ndërtuar një qendër shëndetësore relativisht e madhe, me të gjitha kushtet bashkëkohore. Sponsor gjeneral për ndërtimin e kësaj qendre shëndetësore mjaft të domosdoshme, ka qenë karitasi Austriak nën kujdesin e drejtë për së drejtë të atë Franz Ëinsauer. Personeli mjekësorë është i kualifikuar, shërben edhe një mjek familje.
INFORMACION MBI KAPACITETET E KOMUNITETIT DHE TË NJËSISË VENDORE
Kapacitetet e komunitetit jan të shumta në shum fusha proritare, si në:
Turizëm, shëndetësi, arsim, kulture, ndërtim, por edhe në bujqësi, blegtori si dhe të agro-përpunimit të produkteve bujqësore dhe blegtorale. Në Selitë ka mjaft talente në shum fusha që kan dhënë kontribut të çmuar në fushat që njohin, ka që jan bërë të njohur edhe jasht vendit. Por duhet që në perberje të administratës së sajë komuna Selitë duhet që të thithë intelektualë të mirfilltë, që me ndihmën e investitorëve si nga brenda vedit dhe të huaj të ken kurajon ta çojnë përpara këtë zonë të mirëfilltë turistike.
Në zhvillimin e qendrueshëm të komunitetit. Përveç buxhetit (grandit) të shtetit kanë kontribuar dhe kontribojn shum organizma financiarë, me kryesoret jan keto:
1 . Banka Boterore.
2 . F . ZH . SH.
3 . Karitasi Austriak (filiali Mirditë ).
4 . Kisha Katolike e Dioqezës së Rrëshenit etj.
FLORA DHE FAUNA E EGËR
Teritori i Selitës në të gjith hapsirën e tij është i mbuluar nga shumëllojshmëri pyjesh të larta, shkurresh dhe kullotash alpine. Pyjet jan te shumta, kemi 5894 ha me pyje të lartë që përbëhen nga: Pisha e zezë dhe e bardhë. Ahu, Arneni i bardhë dhe i zi, bredhi, dushku, blini, frashëri i bardhë dhe i zakonshëm, mulleza, shkoza e bardhë, palnja etj. Nga pyjet e ulta kemi, që nga shkurret mesdhetare, si, shqopa, mareja etj dhe shkurret e zakonëshme si, shkoza etj. Në Selitë rriten edhe pemë frutore të egra si: Kumbulla e egër, molla e egër, lajthia, thana, manaferat, mjetrat, këto të fundit rriten vetëm në livadhet alpine të bjeshkëve të Selitës. Në të gjith hapsirën pyjore të selitës rritet në masë të madhe luleshtrydhja e egër. Në hapsirën pyjore të Selitës, që nga zonat e ulëta e deri në livadhet alpine rriten një shumëllojshmëri lulesh që lulëzojnë që nga fillimi i marsit e deri në fund të shtatorit. Kurorën e mbretëreshës në gjith këtë mori të pa fund lulesh, padyshim e mban lulebora (Lulja e Zojës). Këto lule vizitohen nga qindra lloje fluturash shumngjyrëshe dhe nuk mund të lëmë pa përmend mikun kryesorë të luleve që është bleta. Në pyjet e Selitës rriten një shumllojshmëri e madhe e kafshëve të egra, më të permendurat jane: Ariu i murrëm, dhia e egër, derri i egër, kaprolli, lepuri, ujku, dhelpra, macja e egër, shqarthi, iriqi, vjetulla etj. Këtu ka edhe shum shpend të egër si: Thëllënxa, pëllumbi, shqiponja, skifteri, mulenjat e zeza dhe të bardha, gjeli i egër, kukuvajka, grifsha, qukapiku, qyqja etj, nga zogjtë po përmendim, bilbili, gardalina, gushëkuqi, kanarina, zogu i peshkut etj. Ujrat e ftohta e të kristalta të Urakës popullohen nga peshku, trofta e egër me pika të kuqe, që nuk bashkëjeton me as një llojë tjetër peshku, pra është etnikisht i pastër.
Bimë industriale etero-vajore aromatike si: Trumza, lisna (zhumrica), mentja, lulja e gjarpërit, frutat e dëllinjës së kuqe dhe të zezë etj. Nga bimet mjeksore gjenden masivisht, aguliçja, lule njëmijëfletëshe, lule murrizi, lule shtogu, balsami, çaj i malit, salepi, lulja e blirit të egër, të bardhë dhe të argjendë etj.
I DASHR VIZITOR! JA PSE DUHET TA VIZITOSH SELITËN
|
